Ostatni komunikat wolnej Polski
Aktualności
30 września 1939 roku. Warszawa skapitulowała, a wojska niemieckie zaczęły zajmować stolicę. Wojna nie zakończyła się jednak jeszcze dla wszystkich polskich żołnierzy. Z nadającej w skrajnie trudnych warunkach rozgłośni po raz ostatni miało rozbrzmieć głos wolnej Polski.
Spiker Józef Małgorzewski stanął przed mikrofonem i wygłosił ostatni komunikat Polskiego Radia:
„Halo, halo! Czy nas słyszycie? To nasz ostatni komunikat. Dziś wojska niemieckie wkroczyły do Warszawy. Przesyłamy braterskie pozdrowienia polskim żołnierzom walczącym na Helu oraz wszystkim tym, którzy nadal walczą, gdziekolwiek się znajdują. Jeszcze Polska nie zginęła! Niech żyje Polska!”
Wspomnienie o żołnierzach, którzy nadal stawiali opór, nie było jedynie retorycznym gestem. W tym momencie w różnych miejscach kraju wciąż walczyły polskie oddziały, wśród nich obrońcy Półwyspu Helskiego.
Była jednak także formacja, która miała odegrać szczególną rolę w ostatnich walkach kampanii: Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie”, dowodzona przez generała brygady Franciszka Kleeberga. Po otrzymaniu wiadomości o upadku Warszawy Kleeberg zdecydował się kontynuować walkę. Jego zgrupowanie, składające się z dwóch dywizji piechoty oraz znacznych sił kawalerii, walczyło z Niemcami pod Kockiem, Adamowem i Wolą Gułowską w dniach od 2 do 5 października.
Bitwa pod Kockiem, zakończona 5 października, była ostatnią bitwą kampanii 1939 roku stoczoną przez regularne Wojsko Polskie. Choć oddziały Kleeberga odnosiły sukcesy taktyczne, brak amunicji i innych środków zaopatrzenia uniemożliwił dalszy opór. Generał został zmuszony do kapitulacji 5 października.
Dlatego słowa Małgorzewskiego nabierają jeszcze większego znaczenia. Kiedy radio Warszawy wypowiedziało:
„Jeszcze Polska nie zginęła! Niech żyje Polska!”
nie była to jedynie patriotyczna formuła. Polacy nadal walczyli. Przez kilka kolejnych dni Kleeberg i jego żołnierze podtrzymywali wysoko sztandar II Rzeczypospolitej.
Po ostatnim komunikacie rozbrzmiał „Mazurek Dąbrowskiego”, hymn narodowy Polski, którego pierwsze słowa powtarzają właśnie tę myśl: Jeszcze Polska nie zginęła.
Radio wolnej Polski zamilkło.
Ale Polska jeszcze nie zginęła.
Materiały ilustracyjne
1. Józef Małgorzewski
Link do ostatniej audycji Polskiego Radia
W 17. sekundzie nagrania widoczne jest wejście do Pałacu Potockich przy Krakowskim Przedmieściu 15 w Warszawie, siedziby firmy mojej rodziny A. Chowanczak & Swie.
Źródła
- Instytut Pamięci Narodowej (IPN), materiały dotyczące bitwy pod Kockiem i generała Franciszka Kleeberga.
- Instytut Pamięci Narodowej / Internetowy Polski Słownik Biograficzny, „Bitwa pod Kockiem, 2–5 października 1939 roku”.
- Polskie Radio, archiwum historyczne audycji z września 1939 roku.
- Jan Wróblewski, Samodzielna Grupa Operacyjna „Polesie” 1939, Warszawa, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989.
Andrzej Chowanczak
Ambasador Historii Polski
