Akcja „Wisła”
Wydarzenia Historyczne
Decyzja reżimu komunistycznego, a nie demokratycznej Polski
Akcja „Wisła”, przeprowadzona od kwietnia do lipca 1947 roku, była operacją bezpieczeństwa, która obejmowała przymusowe przesiedlenie około 140 tysięcy Ukraińców, Łemków, Bojków oraz innych mieszkańców południowo-wschodniej Polski na tzw. Ziemie Odzyskane na północy i zachodzie kraju.
Aby właściwie zrozumieć to wydarzenie, należy przypomnieć podstawowy fakt: Akcja „Wisła” nie została zorganizowana przez II Rzeczpospolitą ani przez demokratyczny rząd polski. Decyzję o jej przeprowadzeniu podjęły władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (PRL) – komunistycznego państwa ustanowionego przy wsparciu Armii Czerwonej i całkowicie podporządkowanego politycznie oraz militarnie Związkowi Sowieckiemu. Z tego względu przypisywanie tej operacji tradycji niepodległego państwa polskiego jest historycznie nieuzasadnione.
Oficjalnym celem operacji było pozbawienie Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) zaplecza logistycznego. Po zakończeniu II wojny światowej oddziały UPA nadal prowadziły działania zbrojne na południowo-wschodnich terenach Polski, atakując jednostki wojskowe, siły bezpieczeństwa oraz ludność cywilną. Zabójstwo generała Karola Świerczewskiego 28 marca 1947 roku przez oddział UPA przyspieszyło decyzję o przeprowadzeniu szeroko zakrojonej operacji, której przygotowania były już wcześniej analizowane przez władze komunistyczne.
Z wojskowego punktu widzenia Akcja „Wisła” doprowadziła do rozbicia struktur operacyjnych UPA na terytorium Polski. Jednocześnie jej skutki humanitarne były bardzo dotkliwe – tysiące rodzin zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów i rozproszonych na nowych terenach osiedlenia, aby uniemożliwić odtworzenie zwartych społeczności mogących wspierać działalność partyzancką.
Współczesna historiografia podkreśla, że Akcję „Wisła” należy analizować w kontekście powojennej przemocy oraz umacniania się władzy komunistycznej w Polsce. Była to decyzja podjęta przez niedemokratyczny reżim komunistyczny, w warunkach walk z UPA, a nie przez instytucje wolnej i demokratycznej Rzeczypospolitej Polskiej.
Bibliografia (Instytut Pamięci Narodowej – IPN)
- Grzegorz Motyka, „Od rzezi wołyńskiej do Akcji «Wisła». Konflikt polsko-ukraiński 1943–1947”, IPN.
- Instytut Pamięci Narodowej, Akcja „Wisła” 1947 – materiały edukacyjne i publikacje IPN.
- Instytut Pamięci Narodowej, publikacje dotyczące działalności OUN-UPA oraz konfliktu polsko-ukraińskiego w latach 1943–1947.
Zdjęcia:
- Mężczyźni zatrzymani przez Wojsko Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
- Domy zniszczone przez członków UPA.
- Kobieta w domu zniszczonym przez UPA.
- Mężczyźni zatrzymani przez Wojsko Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
Andrzej Chowanczak
Ambasador Historii Polski
