107. rocznica Powstania Wielkopolskiego
Actualidad
27 GRUDNIA 1918 ROKU
Każdego 27 grudnia upamiętniane jest w Polsce Powstanie Wielkopolskie, które jest jednym z czterech zwycięskich powstań polskich. Sukcesem, choć może nie tak spektakularnym, zakończyły się również Powstanie Wielkopolskie w 1806 r., Powstanie Sejneńskie w 1919 r. i II Powstanie Śląskie w 1920 r.
Powstanie Wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu, a zakończyło z chwilą podpisania Traktatu Wersalskiego. Walki ogarnęły oprócz Wielkopolski także część Kujaw i Pomorza.
Wybuch insurekcji przyspieszyło przybycie do miasta wybitnego pianisty, polityka i przywódcy narodowego Ignacego Jana Paderewskiego. Zapoczątkowało ono decydującą akcję zbrojną przeciwko panowaniu niemieckiemu, umożliwiając ponowne włączenie Wielkopolski do Polski, która odzyskała niepodległość po I wojnie światowej.
Wydarzenie to zajmuje jedno z centralnych miejsc w polskiej pamięci historycznej, gdyż nie tylko terytorialnie umocniło odrodzone w listopadzie 1918 roku państwo polskie, lecz także ukazało zdolność organizacyjną i determinację narodu polskiego w obronie swojej suwerenności.
Geneza, przebieg i rezultat Powstania
Rozbiory Polski spowodowały to, że zachodnie ziemie naszego państwa dostały się władanie Prus. W 1815 r. z Wielkopolski, bez jej wschodniej części oraz Kujaw utworzono Wielkie Księstwo Poznańskie, zmienione w 1848 roku w Prowincję Poznańską.
Represje wobec Polaków wzmagały się stopniowo, szczególnie po zjednoczeniu Niemiec w 1871 roku i utworzeniu Cesarstwa Niemieckiego. Pomimo walki z polskością i Kościołem katolickim, wielu Polaków nie poddawało się prześladowaniom i organizowało się w różnych organizacjach niepodległościowych.
Wybuch pierwszej wojny światowej dał nadzieje Polakom na odbudowę niepodległego państwa. W 1918 roku w Poznaniu utworzono związaną ze stronnictwem Józefa Piłsudskiego Polską Organizację Wojskową, na czele której stanął Wincenty Wierzejewski. 11 października 1918 roku polskie organizacje z Wielkopolski wydały wspólną odezwę, w której opowiedziały się za niepodległością i integralnością państwa polskiego, które bez Wielkopolski istnieć nie mogło. Sprawę ułatwiało osłabienie Niemiec, które oprócz przegranej wojny, borykały się na swoim terenie z ruchem rad robotników i zołnierzy. W Wielkopolsce otwarcie juz mówiono o przyłączeniu się do odradzajacego się państwa polskiego. 3 grudnia 1918 roku w Poznaniu zebrał się Polski Sejm Dzielnicowy. W jego obradach wzięli udział delegaci z Wielkopolski, Pomorza Gdańskiego, Warmii i Mazur oraz Śląska.
6 grudnia rozpoczęła swoją działalność Naczelna Rada Ludowa (NRL), która przejęła faktyczną władzę w Wielkopolsce. Nic nie było już w stanie powstrzymać wielkopolan od walki. 27 grudnia 1918 r przyjechał do Poznania spotkać się z działaczami niepodległościowymi Ignacy Jan Paderewski. Władze niemieckie zamierzały usunąć go z Poznania, a gdy to sie nie udało, zorganizowali w Poznaniu własną manifestację połączoną z przemarszem niemieckich wojsk.
Wtedy przeciwko uzbrojonym Niemcom do boju ruszyły oddziały Straży Ludowej, POW oraz Służby Straży i Bezpieczeństwa. Do polskich działaczy z innych miast Wielkopolski posłano wieści, że powstanie już się zaczęło. NRL nominowała na tymczasowego dowódcę powstania majora Stanisława Taczaka. Szefem Sztabu został kapitan Stanisław Łapiński.
Miasto zostało wyzwolone 6 stycznia 1919 roku.
Regularne walki trwały w całej Wielkopolsce. W większości miejsc zwycięstwa odnosili Polacy, co świadczy o perfekcyjnym przygotowaniu powstania wielkopolskiego. Powstanie, w przeciwieństwie do insurekcji z XIX w., wyróżniało się doskonałą organizacją, bowiem Polacy w Wielkopolsce od lat przygotowywali się do ewentualnej walki, tworząc struktury społeczno-wojskowe i zdobywając doświadczenie w organizacjach paramilitarnych. Kluczową rolę odegrało także wsparcie ludności cywilnej oraz umiejętne dowodzenie, które umożliwiło szybkie i skuteczne działania militarne.
8 stycznia 1918 r. wodzem naczelnym powstania mianowano generała Józefa Dowbor-Muśnickiego, który 11 stycznia został głównodowodzacym wszystkich sił zbrojnych byłego zaboru pruskiego. Armia Wielkopolska podporządkowana została Naczelnej Radzie Ludowej.
Rozpoczęto nabór do wojska.
Dzięki trwającemu Powstaniu, polscy dyplomaci na Konferencji Pokojowejw Wersalu – Ignacy Jan Paderwewski i Roman Dmowski, mieli ułatwione zadanie w udawadnianiu, że Wielkopolska powinna znaleźć się w odrodzonym państwie polskim. Dzięki ich staraniom Europa uznała Wielkopolskę jako ziemie należne Polsce. Do tamtej pory bowiem, powstanie wielkopolskie traktowano jako wewnętrzny problem Niemiec.
Rozejm z Niemcami kończący pierwszą wojnę światową (drugi po rozejmie w Compiègne) został podpisany 16 lutego 1919 roku w Trewirze. Obejmował wszystkie obszary działań zbrojnych, w tym front wielkopolski. W miastach Wielkopolski przeprowadzono wybory do rad miejskich, które wygrały listy polskie. Wprowadzono język polski jako język urzędowy (niemiecki był językiem pomocniczym). Nakazano także zmianę napisów w miastach i na wsiach na napisy w języku polskim.
W maju obec wrogich działań Niemiec utworzono ponownie dwa fronty: południowo-zachodni pod dowództwem generała Józefa Hallera i zachodni, którym dowodzić miał generał Dowbor-Muśnicki oraz trzeci północny, gdzie dowodzili Francuzi. Jednocześnie państwa Ententy postawiły Niemcom ultimatum: musieli podpisać traktat pokojowy, w innym razie wojna zostałaby wznowiona.
28 czerwca 1919 roku podpisano Traktat Wersalski, który kończył pierwszą wojnę światową. Na jego mocy do Polski przyłączono większość Wielkopolski, ale bez Piły, Trzcianki, Międzyrzecza, Skwierzyny, Babimostu i Wschowy. Tereny, które wywalczyli z niemieckich rąk powstańcy wielkopolscy zostały włączone do państwa polskiego.
W sierpniu 1919 r. rozwiązano Naczelną Radę Ludową, a Armia Wielkopolska stała się częścią Wojska Polskiego.
W Powstaniu Wielkopolskim zginęło ponad 2,2 tysiąca osób, a około 6 tysięcy zostało rannych. Ofiara nie poszła na marne. Prawie cała Wielkopolska znalazła sie w granicach Państwa Polskiego.
KONSULTANT:
dr Małgorzata Grabowska Popow
Andrzej Chowańczak
Wiceprezes Związku Polaków w Argentynie
